Ποιητικοί Περίπατοι

"Εφήμεροι είμαστε. Ο καθένας μας τι είναι; Τι δεν είναι; Ο άνθρωπος είναι όνειρο είναι σκιά,αλλά όταν μια αχτίνα σταλεί από μια θεά,φέγγος λαμπερό λούζει τη σκιά και η ζωή γίνεται πιό γλυκιά" "Πάντα για τις αρετές χρειάζεται μόχθος και ξόδεμα για έργο σταθερό, που τυλίγει καιροφυλακτώντας ο κίνδυνος. Οσοι πετύχουν σοφοί λογίζονται στους συμπολίτες τους" (Πίνδαρος)

09 Δεκεμβρίου 2025

02 Παρέκβαση σε προφορικό λόγο συνέχεια. Η μάνα μου στο χτήμα..

Η μάνα μου στο χτήμα με τη γαϊδούρα προφανώς ξεναγεί στα τουριστικά αξιοθέατα το χωριού τους Αθηναίους επισκέπτες. Εδώ συνομιλεί με το ζώο και το συστήνει στη παρέα!

Από την πλούσια βιβλιοθήκη της Γιάννας βρήκα ένα βιβλιαράκι μπροσούρα. Προσωπογραφία του Ελύτη σε προφορικό λόγο. Το πήρα λοιπόν και μια νύχτα που δεν είχε μήτε μπρος μήτε πίσω το διάβασα. Αρκετά με απασχολούν αυτή την εποχή να όλα έχουν τη λύση τους. Ο τίτλος του βιβλίου με εντυπωσίασε. Ως προς το τμήμα "προφορικός λόγος" πήρα λοιπόν το προφορικό και το κόλλησα στην ιστορία μου ως λόγο προφορικό του χωριού. Ναι μου έλειπε αυτή η έκφραση ως ένα κομμάτι από τη ψυχή μου. Δεν είναι ότι κατέχω το προφορικό λόγο όπως άλλοι στο χωριό. Αλλά λέξεις εκφράσεις και βιώματα είναι καρφωμένα βαθειά μέσα μου σαν "παλούκια" στο χώμα που δέναμε τα μανάρια για να βοσκήσουν..

Χτυπάγαμε το παλούκι βαθειά στη γη με την κεφαλή του ξυναριού. Στην συνέχεια δέναμε το τη γαϊδούρα η τη γίδα. Το παλούκι ήταν εργαλείο και κόλαγε στο σαμάρι μόνιμα. Σιδερένιο ή ξύλο δουλεμενο με μύτη μπροστά και φούρκα πίσω ώστε να μη φεύγει το σχοινί του ζώου. Το σίδερο επίσης είχε ένα τσαντάκι ή ήταν στη κεφαλή γερά χτυπημένο ώστε να σχηματίσει τσέπια ώστε να μην γλυστρά το σχοινί.

Να λοιπόν μια ιστοριούλα που δεν θέλω να χαθεί. Στα καθήκοντά μας λοιπόν ήταν και η φροντίδα της βοσκής των ζωντανών του σπιτιού. Άπειρες ιστορίες από συγχωριανούς έχουν καταγραφεί με τα ζώα. Θα ζητήσω από το Γιώργο το "Χ" να μου διηγηθεί το περίφημο "ζίζα έφαε λεμονέα"..

Γυρίζω στον Ελύτη. Αφηγείται πως ανακάλυψε τον υπερρεαλισμό στη ποίηση και πως άρχισε να γράφει και άλλα. Πολύ μου άρεσε, να ο πρόλογος της μπροσούρας.

<<ΕΙΝΑΙ ΠΕΡΙΕΡΓΟ, ἀλλά ὅσο καί νὰ περνᾶν τά χρόνια, μόλις βρεθῶ κοντά σε θάλλασσες, σέ βράχια, σε πλεούμενα, ξαναδοκιμάζω τὸ ἴδιο αἴσθημα οἰκειότητας πού αἰσθανόμουνα πάντα ἀπό μικρό παιδί· κάτι τό γνώριμο, καί τό φιλι-κό. Αὐτό βέβαια ὀφείλεται στον τρόπο πού πέ-ρασα τὰ παιδικά μου χρόνια.>>

Αν βάλω αντί των λέξεων "θάλασσες βράχια πλεούμενα" τη λέξη χωριό ισχύει και για μένα το συναίσθημα ακριβώς το ίδιο ο,τι και του Ελύτη.

Η λέξη "παρέκβαση" είναι δικιά του και με βολεύει. Διαφορετικά δεν θα μπορούσα να ανταποκριθώ στη καταγραφή του αφηγήματος σε δόσεις τη μια μέσα στην άλλη και κατά διαλείπουσα διαστήματα για τα ωραία εκείνα παιδικά χρόνια. Δεν γράφω βιβλίο. Ερασιτέχνης ψαράς ιστοριών όπου τις βρω είμαι. Εν προκειμένω από τον εαυτό μου.

Ξαναδιαβάζω τη προσωπογραφία του Ελύτη. Ξανά βουτάω στις μνήμες της παιδικής ηλικίας. Δεν έρχονται δα και όποτε θέλω. Εκεί που κάθομαι ξαφνικά τσουπ μια λέξη ένα όνομα ένα στιγμιότυπο με επισκέπτεται.

**Κάμπος(*) πότισμα ράντισμα**

✓Καλλιέργεια λεμονιάς:

✓Κόψιμο χορτάρια

✓Όργωμα (όχι συχνά)

✓Κλάδεμα τα ξερά.

✓Διαμόρφωση γούβας με καβάλι στρογγυλό ή παραλληλόγραμμο που περιλάμβανε περισσότερες της μίας λεμονιές. Αυτό για να πίνουν νερό συγκροτημένα

✓Ράντισμα με σιέλ με το ραντιστικό του Σούρλου από μηχανή με κατάλληλο εξάρτημα. ✓Η μυρωδιά του ήταν ελκυστική αλίμονο επικίνδυνη χωρίς βέβαια συστάσεις από τους μεγάλους για προφύλαξη. Ούτε φυσικά οι ίδιοι παίρναν μέτρα.

✓Το χτήμα αυτό είχε δύο γενιές δένδρων. Ένα μέρος το αγόρασε ο πατέρας κάποια χρόνια και αύξησε τη περιουσία.

✓Ένα γειτονικό χωράφι από λεμονιές είχε πουληθεί υπέρ προικός θείας Σοφίας.

✓Όποιος έφευγε από την οικογένεια έπαιρνε και κάτι μαζί του. Άγραφος νόμος.

Τη σοδιά τη βγάζαμε στο δρόμο. Τελάρα των 20 κιλών με λεμόνια τα φορτώναμε σε ένα σιδερένιο καρότσι με μια ρόδα και χειρολαβές νομίζω. Περνούσαμε την τσιμεντένια γράνα. Υπήρχε και χωμάτινη. Αυλάκι. Εκεί μέσα κοιμόμουνα τα βράδυα του ποτίσματος ώσπου ερχόταν το νερό και με έκανε λούτσα (μούσκεμα). Δεν άντεχα την αϋπνία και την εγρήγορση για την παρακολούθηση του νερού στον ορθό μέρος του ποτίσματος κάτω από τη λεμονιά δηλαδή ώστε να μην πηγαίνει "στράφι" δεξιά και αριστερά.

Είχε προηγηθεί κατάλληλη προετοιμασία από το σπίτι. Γαλότσες λάμπα και ξυνάρι. Καμία μπουκιά ψωμί επίσης και καβάλα πίσω στη σχάρα του ποδηλάτου με το πατέρα στο χτήμα. Φρούτα είχαμε από τα διπλανά χρήματα. Πολύ ωραία μανταρίνια μικρού μεγέθους και αχλάδια κρυστάλλια από του Σούρλου. Γνώριζα τα πάντα περί φρούτων τις εποχές τους και τα καλλίτερα σε γειτονικά χτήματα. Ήταν και αυτή δουλειά μου χαχαχά!

Στο κάμπο υπήρχε και μια αποθήκη του Σούρλου. Τα βάζαμε και εκεί. Διαφορετικά περνούσε το φορτηγό του έμπορα και τα φόρτωνε! Πατέρας και αδελφό αυτούς θυμάμαι και τον χορηγό του ραντιστικού θείο Νίκο.

Ωραία αλλά και δύσκολα χρόνια

Με το άρωμα των λεμονανθών

Με τα χειμωνιάτικα κίτρινα και πράσινα λεμόνια. Αυτά ήταν πραγματικός πλούτος. Τα απολάμβανα και σαν φρούτο. Αφαιρούσαμε τη φλούδα μετά τρώγαμε τη σάρκα με το ξυνό και τα μούτρα μας ξύνιζαν! αλλά το αντέχαμε.. Πίσω από την ομορφιά κρυβόταν το μυαλό του αγρότη ενορχηστρωτή της καλλιέργειας και των πόρων της οικογένειας. Παράλληλα το σχολείο των παιδιών η φροντίδα της υγείας, τα νοσοκομεία οι αρρώστιες. Θυμάμαι την εγχείρηση σκωλικοεϊδίτη οξεία περιτονείτης με εσπευσμένη εισαγωγή νύχτα στη κλινική του Μιχαλοπουλου στο Κιάτο. Διακομιδή με ένα αυτοκίνητο από τα μοναδικά που υπήρχαν στο χωριό. Του Μπάρλα. Ο πατέρας και αυτός στον στον Ευαγγελισμό για εχινόκοκκο. Πολλές επεμβάσεις ευτυχώς χάρις στην επιμονή της θείας της Σοφίας ο πατέρας σώθηκε. Σταθάτος ο μεγαλογιατρός συλλέκτης .. αντικειμένων. Προϊόντα σε καλάθια και δέματα από το χωριό ανέβαιναν ανελλιπώς στην Αθήνα. Ποιος ξέρει τι μέσον υπήρξε για να βρεθεί. Ίσως οι Πουλουδαίοι, η νονά του Δημήτρη του αδελφού μου. Θα τον ρωτήσω πιθανόν να τα ξέρει καλύτερα.

Θυμάμαι κατά την απουσία του στο νοσοκομείο η πεθερά του διαχειριζόταν την περιουσία με τρόπο αποτελεσματικό. Είχε να το λέει. Ήταν το δεξί του χέρι. Θυμάμαι ότι ήξερα να κάνω ποδήλατο. Έφτιαξα τα πετάλια και το έπαιρνα και έκανα βόλτα στο χωριό. Μια φορά βγαίνοντας από το στενό του Βαγγέλη κόντεψα να πέσω πάνω στοΓιαννη νομίζω το Κριτσιώνη το μπαμπά του Σωτήρη. Είχε μιά φλορέτα. Με μάλωσε για την απροσεξία μου και δεν είχα που να κρυφτώ.

Το ποδήλατο ήταν ελκυστικό μέσον και το αγαπούσε η θεία η Ζωή. Παράλληλα ήταν εργαλείο μεταφορικό για το χτήμα. Μόνιμα με ένα ξυνάρι όρθιο στη σχάρα.

Τα καλοκαιρινά "δυφόρια" ποικιλία λιγότερ παραγωγή αλλά καλή τιμή. Τα δυφόρια (υποθέτω) μισούσαν την "τσεγκέλα" ένας είδος αρπάχτας με καλάμι του καρπού από το δένδρο με στρίψιμο του μιχού του. Έλα όμως που μας βόλευε γιατί μόνο έτσι φτάναμε τα ψηλά και χωμένα μέσα στο δένδρο λεμόνια! Τα χειμωνιάτικα που ήταν άφθονα βάζαμε σκάλα και τα μαζεύψουμε. Με διαλογή βέβαια γιατί όλα δεν ήσαν ώριμα ή κατάλληλα. Αυτό το μαθαίναμε σιγά σιγά.

Κάμπος πράσινο ομορφιά. Νερό τρεχούμενο από τη Βάλτσα για το πότισμα των δένδρων και επικίνδυνα αφελές ξεδίψασμα. Οι κίνδυνοι ούτε καν σαν υποψία. Μόνο μακρινά ακούσματα ήταν τα μολυσμένα ή ακάθαρτα τρεχούμενα "από του διαβόλου τη μάνα" νερά.

**Αγριλιά λεμόνια μάζεμα (*)**

Λεμόνια είχαμε και αλλού στο περιβόλι στην Αγριλιά και στου Λιακόπουλου. Θυμάμαι και στις τρεις τοποθεσίες να μαζεύω. Μου άρεσε παντού για εύρισκαν ενδιαφέρουσες τις μυρωδιές των χωρτιαριών των δένδρων των φρούτων που όλο και κάπου γύρω βρίσκαμε. Όπως είπα και πριν ήμουν ιδιαίτερος κυνηγός φρούτων και ήξερα τα πάντα για αυτά. Για τα σταφύλια κάνω μια παρέκβαση της παρέκβασης εδώ ήμουν ο πρώτος που δοκίμαζα τα λιγότερα ξυνά και ο τελευταίος που απολάμβανα τη γλύκα τους. Κανόνας.

Η εποχή του μαζέματος των λεμονιών εμπεριείχε και τη βοήθεια που έδινα στον θείο μου το Νίκο το Σούρλο με το ασήμι το φυσικά. Πρέπει να ήταν είδαν θείο δώρο που το ξόδευα σε σοκολάτες σίγουρα γιατί είχα αργότερα χαλασμένα δόντια. Τώρα που τα διηγούμαι αυτά τώρα το σκέφτομαι που οφειλόταν η αιτία της βασάνου σε όλη μου τη ζωή. Φυσικά δεν κατηγορούμε τους γονείς μας εδώ για την έλλειψη κουλτούρας και πόρων για οδοντιατρική φροντίδα. Ένα ατύχημα μικρός πέσιμο από κάποια αταξία; έγινε η Αχίλλειος πτέρνα μου. Παρένθεση: Γι'αυτό το λόγο και με τις εμπειρίες της γυναικός μου επενδύσαμε αρκετούς χρηματικούς πόρους σε αυτόν το τομέα για τα παιδιά..

Πλεύρα ελιές παιχνίδι

Από φωτογραφίες και άχνη θύμηση θυμάμαι μια κασέλα από γαϊδούρα και ένα σαμάρι να πέσουμε στην χωμάτινη αυλή. Θείες όπως η Ζωή και η Σοφία και άλλοι μας υπεραγαπούσαν. Προσωπικά έτρεμα να βρεθώ στην αγκαλιά της Σοφίας οπότε ερχόταν από τη Ρόδο. Από μακρυά όταν μαζεύαμε ελιές περιμέναμε με αγωνία το θείο το Σταμάτη να έρθει και να ανηφορίζει την Πλεύρα (περιοχή με ελιές κρεμμύδια μαύρα σύκα υπέροχα κυπαρίσσια γνήσια αρώματα από πουρνάρια και σχίνα. Το άρωμα του χώματος και μόνο το θυμάμαι σαν τώρα. Ήτανε να το πίνεις.

Παράλληλα οι βρούβες. Οι βρούβες μας καλούσαν να τις ξετρυπώσουμε σκάβοντας με το σκαλιστήρι και να τις πάμε στη γιαγιά την Αναστασία ή Χαρίκλεια να τις βάλει στο ξύδι.

Το πότισμα και η συλλογή των κρεμμυδιών ήταν μια δυνατή εμπειρία. Επίσης του ελαιοκάρπου με τη σκάλα ή σκαρφαλωμένοι στο κορμό. Τρομάζανε για τη τόλμη των μεγάλων του πατέρα ιδιαίτερα που κρέμονταν στην κορυφή του δένδρου για να φτάσει και τη παραμικρή φουντίτσα. Η συγκομιδή κράταγε μέχρι το τελευταίο λεπτό της φωτεινότητας της ημέρας. Ο πατέρας ήταν πολύ αυστηρός σε αυτό το θέμα. Ακόμα και με βροχή έπρεπε να πιάσει καλά για να μαζέψουμε τα πανιά να φορτώσουμε τα γαϊδουρια και να φύγουμε. Στη περιοχή της Πλεύρας ανοιχτά θυμάμαι τα αλώνια και τη διαδικασία αλωνίσματος. Τα αλώνια πουλήθηκαν μια μέρα σαν οικόπεδα. Κρίμα. Ποιος ξέρει για πιο λόγο ανάγκης σίγουρα.

Η Πλεύρα ήταν πέρασμα ιδανικό των παιδιών του χωριού για το γήπεδο. Τα λεγόμενα κυπαρίσσια προσφέρουν πολλές αζήτητες δυστυχώς ιστορίες πλην μεταξύ πολύ φίλων στα καφενεία του χωριού.

Ήμουν λίγο φαν του ποδοσφαίρου ως τερματοφύλακας πολύ αδύνατος όμως από ό,τι θυμάμαι. Θυμάμαι αμυδρά τα δύο γήπεδα του χωριού ως τοποθεσίες και τους μεγαλύτερους να μιλάνε για ένδοξες στιγμές. Ίσως βρω καμμία να ενθέσω εδώ.

Παιχνίδι κάναμε και στο περιβόλι. Είχαμε σκάμα για άλμα εις απλούν, μου άρεσε πολύ, ξυλόσπιτο πάνω σε μια φιλόξενη λεμονιά όπου στήναμε διάφορες ιστορίες. Περνούσαμε ώρες μεσημέρια και απογεύματα εκεί και δεν μας άρεσε η σιέστα δηλαδή ο μεσημεριανές ύπνος. Εγώ ιδιαίτερα αρνιώμουν πεισματικά να ξαπλώσω και αυτό το πλήρωνα..